|
|
|
صفحه اصلي 
|
چهارشنبه 17 شهريور 1389
|
نمونه اي از نفايس مطبوعاتي(روزنامه ها ، مجلات و نشريات)
نگاهي كوتاه به نفايس آرشيو مطبوعات آستان قدس رضوي: گنج هاي روزانه كاغذي
معمولش اين است كه روزنامه روزانه درآيد. اما شايد باور نكنيد كه نخستين روزنامه رسمي كشور با اين كه نام روزنامه را يدك مي كشيد هفتگي منتشر مي شد! نخستين شماره اين روزنامه هم مانند فاصله زماني انتشارش اندكي غيرمعمول بود، زيرا اين روزنامه در يكه جمعه متولد شد! جمعه پنجم ربيع الثاني 1267 ه.ق بود كه "روزنامچه اخبار دارلخلافه طهران" منتشر شد. اين روزنامچه از شماره دوم با نام "روزنامه وقايع اتفاقيه" به صورت هفتگي و تا سال 1324 ه.ق به مدت 57 سال منتشر شد. البته در اين 57 سال تغييراتي در اين روزنامه پديد آمد كه بارزترين آن ها در نامش بود; نام اين روزنامه در شماره 471 "وقايع" و در شماره هاي بعدي به "دولت عليه ايران" تغيير يافت. آرشيوي بي نظير: روزنامه وقايع اتفاقيه امروز در گروه مطبوعات مديريت اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوي آرشيو شده است. آن هم در كنار روزنامه هاي بي شمار ديگري كه در ساليان با روش هاي گوناگون مانند وقف و اهداء به اين آرشيو راه يافته اند. آرشيوي كه به لحاظ ساختاري و نوع خدمات ارائه شده، در كشور بي نظير است. ناصرالدين شاه وقتي روزنامه نگار بود: اكودوپرس يعني پژواك يا صداي ايران. اين پژواك يا صداي ايران نام نخستين روزنامه اي است كه در دوره قاجار به زبان فرانسه منتشر شد. جالب اين جاست كه اين روزنامه كه به دستور مستقيم ناصرالدين شاه و با هدف پاسخ دادن به مندرجات نشري هاي خارج از كشور درباره مسايل ايران و مقاصد تبليغاتي ديگر منتشر مي شد، تك نسخه بوده است. جالب تر اين كه خود ناصرالدين شاه در اكودوپرس مطلب مي نوشته است. اكودوپرس زير نظر محمد حسن خان اعتماد السلطنه و مديريت ميرزا محمد حسين فروغي منتشر مي شد. سردبيري هم به عهده يك فرد فرانسوي زبان با نام بارون دونورمان وانمون مورل بوده است. اين را هم بدانيد كه اكودوپرس كامل ترين دوره موجود در آرشيو گروه مطبوعات مديريت اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوي است. نخستين مجله ايران: 51 سال پس انتشار اولين روزنامه ايران، نخستين مجله ايراني هم منتشر شد. اين مجله با نام "فلاحت مظفري" در سال 1318 هجري قمري برابر با 1900 ميلادي در تهران چاپ شد. اين مجله با حمايت هاي حكومتي و از سوي اداره كل فلاحت ايران با موضوع علم كشاورزي منتشر شد. هدف از انتشار فلاحت مظفري آن گونه كه در خودش هم آمده، تعميم علوم و اصلاح زراعت و فلاحت و مزيد اطلاع و علم عموم بوده است. در فلاحت مظفري آمده: براي رجال و مردماني كه شايق آبادي مملكت و طالب ترقي زراعت هستند بدوا دو نمره مجانا فرستاده مي شود. هركس طالب باشد قيمت آبونه و وجه اشتراك شش ماه را به صاحب امتياز اين مجله كه فخيم السلطنه رئيس و مدير كل فلاحت ممالك محروسه است، بفرستد. وجه اشتراك سالانه اين مجله در تهران 18 قران، داخلي ايران 20 قران، اروپو امريك 14 فرانك، تمامي عثماني 3 مجيدي، قفقاز و روسيه 6 منات هند و افغانستان 9 روپيه و اجرت پست به همه جا به عهده اداره بوده است اما اين كه چند نفر مشترك اين مجله بوده اند، به درستي مشخص نيست. نخستين روزنامه مشهدي: ماجراي نخستين روزنامه مشهدي با يك سفر گره خورده است، آن هم سفر صادق اديب الممالك از سال 1316 قمري روزنامه اي با نام "جريده ادب" در دو سال و در 22 شماره منتشر كرد. آن گونه كه اديب الممالك در مقدمه ديوان خود آورده، وي عازم مشهد مي شود و اولين شماره از روزنامه ادب چاپ مشهد را به صورت هفتگي با چاپ سنگي و خط نستعليق در قطع 20 در 30 منتشر مي كند. انتشار روزنامه ادب در رمضان 1318 قمري در مشهد، آن طور كه پژوهشگران تاريخ شناس مي گويند; نخستين فعاليت رسمي روزنامه نگاري را در مشهد رقم زده است. روزنامه ادب هم امروز در ميان روزنامه هاي قديمي و جديد در آرشيو مطبوعات مديريت اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوي جا دارد. روزنامه فارسي كلكته: از ديگر نفايس ارزشمند در آرشيو مطبوعات آستان قدس رضوي، روزنامه حبل المتين است. حبل المتين از روزنامه هاي كثير الانتشار به زبان فارسي بود كه در خارج از ايران و در كلكته هند براي حدود 40 سال منتشر مي شد. حبل المتين در هند، برمه، ايران، افغانستان، عثماني، مصر، اروپا، روسيه و تركستان توزيع مي شد. اين نشريه به رخدادها و حوادث ايران، عثماني، مصر، عراق و ... مي پرداخت و در آن از ترجمه تلگراف ها و مقاله هاي مختلف استفاده مي شد. حبل المتين 10 سال در نزد روحانيون، علما و روشنفكران نجف و ايران رايگان توزيع مي شد كه اين بر محبوبيتش افزوده بود. در سال 1317 به دلايل سياسي از توزيع حبل المتين در ايران جلوگيري شد و به مدت هشت سال نيز از سوي دولت هند توقيف بود. اين ماجراها تا سال 1303 شمسي به درازا كشيد. پس از اين دوره، حبل المتين بار ديگر چاپ شد تا در آذر 1309 با فوت مويد الاسلام براي هميشه انتشارش پايان يافت. حبل المتين هم امروز در آرشيو گروه مطبوعات مديريت اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوي براي خود جايي دارد و جايگاهي. اين نفايس، تنها بخشي از نفايس آرشيو مطبوعات اين آستان مقدس هستند. آرشيوي كه به مدد كارشناسان خود، نه تنها گردآوري نشريات، بلكه ساماندهي، نمايه سازي، رده بندي و بسياري از فعاليت هاي جانبي ديگر را در راستاي ايجاد يك بانك نشرياتي بزرگ در كشور انجام مي دهد. گالري تصاوير نمونه اي از نفايس مطبوعات روزنامه ها
توضيحات:
آيينه غيب نما روزنامه مصور دو هفتگي است كه در تهران با چاپ سنگي منتشر مي شده است. پس از حوادث بمباران مجلس و تفرقه آزاديخواهان، آئينه غيب نما نيز تعطيل شد. اين روزنامه در دوره دوم مشروطيت از نو در رجب 1329 هجري قمري انتشار يافت . آئينه غيب نما داراي كاريكاتور مي باشد. اختر: روزنامه اختر درشهر اسلامبول چاپ و منتشر شده و مدت ۲۲ سال مرتبا دائر بوده تا در سال 1313 قمري از طرف دولت عثماني توقيف شده است. در حقيقت در دوران تيره و تار استبداد روزنامه اختر كمك بزرگي به تنوير افكار ايرانيان نموده و در ايامي كه جرايد اين مملكت منحصر به چند روزنامه درباري از قبيل ايران و اطلاع بوده روزنامه اختر به قول ادوارد براون، جريده قابل مطالعه زبان فارسي به شمار مي رفته است بخصوص اخبار تلگرافي كشورهاي خارجي. ادب: روزنـامه ادب كه به مديري اديب الممـالك شـاعر و نويسنده چند روزنــامه تــاسيس و منتشر شده سه دوره مختلف را طي كرده است و مدتي درتبريز و زماني درمشهد و چندي در تهران انتشـار يافته است. روزنامه ادب از حيث مندرجات مفيد يكـي از بـهترين جرايد فـارسـي است و علـاوه بر مقالات مفيد و متنوع، قسمت اعظم اخبار داخله و خارجه درآن درج است. اطلاع: يكي از روزنامه هاي نيمه رسمي دولتي كه در زمان ناصرالدين شاه تاسيس شده و مدتي انتشار يافته، روزنامه اطلاع است. روزنامه اطلاع يك روزنامه سياسي به معناي آنروز بوده و براي كساني كه بخواهند از اوضاع سياسي و حوادث اروپا و آمريكا و به طور كلي از اتفاقات نيم قرن كشورهاي جهان اطلاع حاصل كنند بهترين مجموعه ومدرك مي باشد. ايران: ايران يكي از روزنامه هاي قديمي كشور است. اين روزنامه مدتي تنها روزنامه رسمي كشور بوده و انتشار آن به عهده وزارت انطباعات بوده. در اين دوره روزنامه يك روزنامه رسمي و چاپ و تهيه مقالات و جمع وجوه اشتراك آن وظيفه دولت بوده است. وضع مذكور تا سال 1321 قمري كه اداره جرايد دولتي به عهده ميرزا محمد نديم باشي واگذار گرديد، ادامه داشته و در اين سال اسم روزنامه به ايران سلطاني تغيير پيدا كرد. پس از اين دوره، مجددا روزنامه به نام ايران منتشرگرديد. اين دفعه اين روزنامه نيمه رسمي به شمار مي رفت. در سال 1302 شمسي كه در حقيقت دوره دوم روزنامه بوده اداره روزنامه از كمك خرج دريافتي از دولت صرف نظر كرده و روزنامه ملي و مستقل شد. تمدن: در شماره اول در عنوان روزنامه بالاي اسم روزنامه تمدن جمله هو الله حبسي و از شماره دوم آينه ملي ثبت شده و نيز در هر شماره در زير عنوان دو سطر بدين قسم براي معرفي روزنامه چاپ شده است: اين روزنامه كه بي غرضانه آينه غيب نماي ملي است مسلك نگارشش ارائه طريق صلاح مملكت ومجلس شوراي ملي خواهد بود. مقالات عام المنفعه پذيرفته و درج خواهد شد. اين روزنامه تا هنگام توپ بستن مجلس برپابوده (جمادي الاول 1326) و از آن پس مانند ساير جرايد تعطيل و مدير آن از ايران به خارج فرار نموده است. شدت علاقه مرحوم مدبرالممالك به آزادي باعث گرديده كه هنگام رسيدن به هندوستان دست بهكار نشر روزنامه به همين نام شود. وي پس از مراجعت از هندوستان و مصر در ربيع الثاني 1327قمري در رشت براي بار سوم روزنامه تمدن را منتشر ساخت. جارچي ملت: روزنامه جارچي ملت در تهران به مديري آقا سيد حسين ابراهيم زاده تاسيس شده است. اسم روزنامه به خط شكسته درشت و در بالاي آن مشروطه بي قانون و در يكطرف آزادي استبداد و در طرف ديگر توقيف قانون و در زير آن اين شعر درج است: لايق دشمن است و هم لايق دوست مشروطه نگهدار كه مشروطه نكوست مندرجات روزنامه پس از درج مقاله اساسي، انتقاد از اوضاع و دادخواهي از اولياي امور مي باشد و به علت همين انتقادي بودن آن و مخصوصا كاريكاتورهاي روزنامه، غالبا جارچي ملت توقيف مي شده و حتي يكبار هم مدير و روزنامه هر دو توقيف شده اند. حبل المتين: يكي از روزنامه هاي كثيرالانتشار (هفتگي) و مفيد زبان فارسي كه نزديك چهل سال در خارج ايران در كلكته منتشر مي شده روزنامه معروف و مشهور حبل المتين است. با انتشار اين روزنامه مرحوم مويدالاسلام بزرگترين خدمت را به برقراري اساس مشروطيت و آزادي ايران نموده است. حبل المتين چون در خارج ايران منتشر مي شد آزادانه مي توانست به عمال جور و ستم و درباريان ايران حمله نمايد و مفاسد و عيوب را بي پروا شرح دهد. اين روزنامه براي مدت هشت سال از طرف دولت هندوستان توقيف شد. آغاز اين توقيف ظاهرا سال 1259 شمسي بوده و در اوايل سال 1300 شمسي از توقيف خارج و مجددا تا هنگام فوت مويدالاسلام يعني تا آذر 1309 منتشر گرديده است. خراسان: روزنامه خراسان در شهر مشهد به مديري سيد حسن اردبيلي تاسيس و شماره اول آن در تاريخ 25 صفر 1327 قمري طبع و توزيع گرديد. شماره 24 آن كه آخرين شماره منتشر از اين روزنامه است در تاريخ 25 رجب 1327 ق انتشاريافته است. اين روزنامه با مقالات آزاد و عالي خدمات بزرگي به حيثيت مشروطيت خراسان بلكه عموم ايران بروز داد. روزنامه دولت علييه ايران: پس از انتشار شماره 471 روزنامه وقايع اتفاقيه، شماره 472 اين روزنامه به نام روزنامه "دولت عليه ايران" منتشرگرديد. بنابراين اولين شماره روزنامه مذكور در 5صفر 1277 قمري انتشار يافته واين تغيير نام بدان سبب بوده كه در اين سال امور روزنامه هاي دولتي از طرف ناصرالدين شاه به عهده "ميرزا ابوالحسن خان نقاش كاشاني ملقب به ضيع الملك" واگذار گرديد. در اين روزنامه علاوه بر اخبار درباري، تصاوير بسيار نفيسي از شاهزادگان و حكام و رجال آن عصر رسم شده كه در نوع خود بي نظير است و از آن جمعا تا شماره 688 مورخ هفتم شوال 1287 قمري بطور غيرمرتب انتشار يافته و در اين تاريخ تعطيل شده است. شرف: روزنامه شرف با خط نستعليق بسيار خوب و كاغذ اعلي در تاريخ 1300 قمري منتشر شده است. در هر شماره از روزنامه تصوير يكي از بزرگان مملكت با مختصر شرحي از او طبع گرديده است. آخرين شماره منتشره از روزنامه شرف شماره 87 مورخ 1309 قمري بدون ذكر ماه انتشار است. صوراسرافيل: روزنامه صوراسرافيل يكي از روزنامه هاي مهمي است كه در آغاز مشروطيت ايران در تهران تاسيس شده و با مسلك و روش انتقادي خود كمك بزرگي به بيداري و آزادي ايرانيان نموده است. از لحاظ ابتكار سبك جديد نثر فارسي كه در ستون مخصوص به عنوان "چرند وپرند" به قلم "دخو" در اين روزنامه چاپ شده تا آن زمان در جرايد فارسي ديده نشده است. با توقيف روزنامه صوراسرافيل در 23 جمادي الاول 1326 قمري ميرزا جهانگيرخان شيرازي به دار آويخته و در پشت باغ شاه مدفون شد. قانون: روزنامه قانون به زبان فارسي در شهر لندن تأسيس و منتشر شده است، ولي نظر به جملات سختي كه در آن به حكومت و شاه و وزراء ايران مي كرد انتشار آن در ايران ممنوع گرديد. شماره 24 آخرين شماره منتشره اين روزنامه مي باشد. مفتاح الظفر: روزنامه مفتاح الظفر در كلكته هندوستان به زبان فارسي به سرپرستي مدير حبل المتين آقاي مؤيد الاسلام و مديركلي ميرزا سيد حسن كاشاني تأسيس و منتشر شده است. تمام مندرجات اين روزنامه مقالات رياضي و مطالب علمي است. نامه فرهنگ: روزنامه فرهنگ كه ابتدا در شهر كرمان منتشر مي شده، از سال 1304 شمسي به تهران منتقل و در آنجا منتشر شده است. مندرجات نامه فرهنگ علاوه بر سرمقاله اجتماعي و سياسي، عبارت است از شرح احوال بزرگان، قانون انتخابات و ترجمه بعضي از مجلات خارجي و اخبار مجلس، اخبار داخله و حوادث خارجه مي باشد. نوبهار: روزنامه نوبهار به مديري ملك الشعراي بهار در شهر مشهد تاسيس و از شوال 1328 قمري در آن شهر شروع به انتشار گذاشته و در سال 1333 قمري به تهران انتقال يافته پس از يكسال نشر، توقيف شده است. بار ديگر در تهران در سال 1335 قمري مجددا پابه دايره انتشار گذاشته است. در سال 1336 قمري دوباره روزنامه نوبهار توقيف شد. روزنامه نوبهار پس از انتقال به تهران يك روزنامه كاملا سياسي و خبري بود. دوره جديد نوبهار در صفر 1341 قمري منتشر شد. طول اين دوره يكسال بود. جنبه ادبي و تاريخي اين دوره بيشتر بود. نيراعظم: روزنامه نير اعظم در تهران منتشرشده است. بالاي عنوان روزنامه اين شعر " آفتاب آمد دليل آفتاب گر دليلت بايد از وي رو متاب" به عنوان شعار و بالاي اسم روزنامه نيراعظم كه به خط نستعليق درشت نوشته شده است جمله "هو المعين" چاپ شده است. مرام و مسلك و سبك مندرجات روزنامه درضمن دو سطر در زير عنوان آن اينطور نوشته شده است: "اين روزنامه آزاد است و از مطالب علمي و سياسي و اخلاقي و تاريخي كه مفيد به حال ملت است سخن مي راند و... " وقايع الاتفاقيه: روزنامه وقايع اتفاقيه به تشويق و همت ميرزا تقي خان اميركبير در تهران تاسيس و منتشر گرديده است. اين روزنامه از شماره دوم به اسم وقايع اتفاقيه انتشار يافته و از اين تاريخ تا سنه 1324 قمري بعد از پنجاه و هفت سال انتشار از شماره 471 به اسم روزنامه وقايع و از شماره 472 به نام روزنامه دولت عليه ايران نشر شده است. اين روزنامه مخصوص درج و انتشار اخبار دارالخلافه و شهرهاي ديگر ايران و مختصري از اخبار ممالك خارجه بوده است و لذا در طول مدت انتشار كمتر مقاله سياسي و ادبي و تاريخي در آن ديده مي شود. مجلات و نشريات
:توضيحات الغري: |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
موتور هاي جستجو |
آمار بازديد كليه حقوق مادي و معنوي اين سايت متعلق به آستان قدس رضوي مي باشد طراحي و اجرا: شركت فناوري اطلاعات و ارتباطات رضوي |